Wat is een komeet

wat is een komeet?

Image credit: NASA & NOAO/AURA/NSF. Copyright WIYN Consortium, Inc., all rights reserved

Wat is een komeet?

De afgelopen weken was de Rosetta missie naar komeet 67P volop in het nieuws. Het resultaat was een grotendeels geslaagde landing op het oppervlakte van de kern van de komeet. Een huzarenstukje dat als een net zo grote doorbraak wordt beschouwd als de eerste maandlanding in 1969. In deze blog gaat het dan ook vooral over de vraag wat een komeet nu precies is.

Rosetta missie

Rosetta is een ruimtesonde die door de ESA (European Space Association) in maart 2004 werd gelanceerd om op de de komeet 67P te landen om er onderzoek te doen. De Rosetta bracht het landingsvoertuig Philae naar de komeet. Kometen behoren tot de oudste objecten in ons zonnestelsel en de ESA hoopt met de missie meer te weten te komen over hoe er water op de aarde is gekomen en wat kometen bijgedragen kunnen hebben over het ontstaan van leven. Kometen worden geacht hier een grote rol in te hebben gespeeld. De Rosetta zou eerst naar een andere komeet (46P) met een Ariane V raket, maar problemen met deze raket maakten dat de lancering moest worden uitgesteld en dat er naar een alternatief gezocht moest worden dat nog binnen een afzienbare periode bereik kon worden. Dit werd komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko. De ruimtesonde heeft er uiteindelijk 12 jaar over gedaan en tijdens de reis werd slim gebruikt gemaakt van de zwaartekracht van de aarde en mars om de sonde een slinger te geven, steeds wat verder de ruimte in.

rosetta steen

Rosetta steen. Bron: ESA

De missie is genoemd naar de Steen van Rosetta die aan het einde van de 18e eeuw in Egypte werd gevonden. Deze steen vormde een belangrijke sleutel bij het ontcijferen van Egyptische hiëroglyfen omdat dezelfde tekst er in drie talen in was gebeiteld en van die drie waren de hiëroglyfen nog niet ontcijferd. De lander Philae is genoemd naar een eiland in de Nijl, waar een obelisk werd gevonden die een grote rol heeft gespeeld bij het ontcijferen van de tekst op de steen.

Wat is een komeet?

Nu zijn we dan aangekomen bij de hamvraag van deze blogpost: wat is een komeet?

Kometen zijn kosmische ijsklonten van bevroren gassen, steen en stof. Het vaste gedeelte noemen we de ‘kern’ van de komeet. Die zijn over het algemeen enkele kilometers in doorsnede, zeg maar een kleine stad. Als de komeet in zijn baan om de zon in de buurt van de zon komt, ontwikkelt hij onder invloed van de zonnestraling een soort ‘staart’ van wolken gas en stof. Deze nevelige wolk van gas om de kern van de komeet, wordt ‘coma’ genoemd. Als de komeet zich op een afstand van twee AE (afstand tussen de zon en de aarde) van de zon bevindt, worden deeltjes door de zonnewind (dit is geen wind zoals we die op aarde kennen, maar een stroming geladen deeltjes) geïoniseerd (elektrisch geladen) en wijzen dan zo goed als recht van de zon af. Dat is wat anders dan de meeste plaatjes van kometen suggereren; een kern die in grote vaart door de ruimte snelt, een staart achterlatend als een rookwolk uit een uitlaat. Die uitlaat zit dus als het ware aan de zijkant. De staart of coma kan tot een diameter van meerdere honderdduizenden tot een miljoen kilometer uitgroeien. Vaak hebben kometen twee staarten, een gasstaart, bestaande uit vluchtige deeltjes en een stofstaart, met stofdeeltjes die door het gas de ruimte in worden geblazen. Op de foto van Hale-Bopp is de blauwe staart de gasstaart en de witte de stofstaart.

Als een komeet de zon passeert heet dat de periheliumfase. Het perihelium is het punt in de baan van een komeet (of planeet) dat hij het dichts bij de zon staat. Overigen is de baan van alle kometen nooit mooi rond, maar altijd parabolisch.

Waar komen kometen vandaan?

Op van 3.000 tot 1000.000 AE van de zon (een afstand waarover het licht ca 10 maanden doet bij 330.000 km per seconde), bevindt zich een grote verzameling kometen, de Oortwolk. Volgens sommige schattingen wel 100 miljard. Ze staan te ver weg en zijn te lichtzwak om met een telescoop te bekijken. Dat deze kometenwolk bestaat volgt uit een model dat de Nederlandse astronoom Jan Hendrik Oort rond 1950 heeft ontwikkeld. Soms verandert de baan van een van deze kometen en komt in de binnengebieden van ons zonnestelsel terecht. Eenmaal aangekomen in ons bereik kunnen wij hem waarnemen. Meestal is de baan om de zon zo ruim dat hij maar eens in de zoveel duizend jaar langskomt. Dat hij zich losmaakt uit de Oortwolk kan komen door de zwaartekracht van een nabije ster of van ons melkwegstelsel in zijn geheel. De kometen verschijnen altijd onverwacht en worden aangeduid met een volgnummer en een naam die altijd vooraf gegaan wordt met een hoofdletter C.

In 1951 ontdekte de (ook) Nederlandse astronoom Gerard Kuiper een tweede gordel van ijsobjecten en kometen op een kortere afstand (30 -50 AE), de Kuipergordel. Sommige van deze hemellichamen komen door de invloed van de grote planeten Saturnus en (vooral) Jupiter ook in het binnengebied van ons zonnestelsel terecht. Wanneer de omloopsnelheid om de zon korter is dan 30 jaar, krijgt deze direct de aanduiding met de hoofdletter P. Dat staat voor Periodieke komeet. Zodra de komeet in de tweede periheliumfase komt, krijgt hij een volgnummer. Zo is de allereerste komeet 1P Halley genoemd. Omdat de baan kleiner is, kunnen astronomen goed voorspellen wanneer hij weer in de buurt van de zon komt.

 Kometen bekijken

Omdat een aantal kometen in de buurt van de aarde komen in hun baan om de zon zijn we soms in staat ze te zien. Sommige kometen zijn zo helder dat ze overdag nog te zien waren. Zoals de Hale-Bopp in 1997.  In 2014 waren er twee kometen goed waarneembaar. In 2015 komen er 64 P kometen in de buurt van de zon. Helaas zal geen enkele hiervan goed waarneembaar zijn voor de amateur in Nederland. Ze worden niet helder genoeg of volgen een voor ons ongunstige koers. Jammer.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.