Hoornaar – een flinke wesp

hoornaar

De hoornaar (Vespa crabro) 

De hoornaar is de grootste wesp van Europa. Met zijn 3 cm een indrukwekkend insect. De hoornaar kan lelijk steken maar is niet zo’n grote lastpost als de gewone wesp. De hoornaar is zeldzamer, maar is sinds de jaren 90 van de vorige eeuw wel met een comeback bezig. Vooral in het oosten en zuiden van het land

Hoornaar op dode bomen

Al een paar avonden als ik de hond uitliet in het Horabos in Ede kwam ik langs een stapel dood hout waar steevast een stel Atalanta’s (admiraalvlinder) rondfladderden. En iedere keer weer de gedachte ‘do not ever forget your camera!’ Het zijn fotogenieke beestjes en ik heb er nog geen goed plaatje van. Deze keer dacht ik er wel aan, maar ter plekke mooi geen Atalanta’s te bekennen. Achteraf wel logisch gezien het feit dat er een stuk of 6 hoornaars bezig waren stukken uit de boom te knagen. Het zijn grote rovers die een vlinder niet zullen versmaden. In tegenstelling tot de gewone wesp is de hoornaar niet zo’n grote zenuwlijder en lieten ze zich rustig op de foto zetten. Als ze wegvliegen hoor je het donkere gezoem heel duidelijk.

Levenscyclus van de hoornaar

De hoornaar komt vooral voor in bosachtige gebieden. Net als de gewone wesp is het een sociaal levend insect. In april/mei begint de koningin een geschikte plaats te zoeken voor een nest. Dat kan in een holle boom zijn, een nestkast, een tuinhuisje. De koningin maakt het nest van dood, rottend hout. Dit kauwt ze fijn en vermengt dit met aarde of zand en een speekselafscheiding waardoor er een soort papier-maché ontstaat. Ze maakt broedcellen en verzorgt de larven in haar eentje.  Uit de eerste eitjes komen alleen werksters, die als ze zover zijn de verdere bouw van het nest overnemen.  De taak van de koningin beperkt  zich verder tot het leggen van de eitjes. Later in de nazomer worden er ook mannetjes (darren) geboren, die overigens niet kunnen steken. De darren bevruchten zoveel mogelijk vrouwtjes. Als de vorst invalt sterft de kolonie uit en de bevruchte wijfjes overwinteren en starten een nieuwe kolonie als koningin in het volgende voorjaar. Een kolonie kan in een seizoen uitgroeien tot tussen de 3000 en 4000 dieren.

Voedsel

De hoornaar is een echte rover die leeft van grote insecten. Ze steken hun prooi dood en knagen ze op. De prooien worden als een soort papje aan de larven gevoerd. De volwassen insecten leven zelf hoofdzakelijk van een zoete vloeistof die de larven afscheiden aangevuld met suikerrijke plantensappen. Ze knagen bomen open (bijv. eiken) en likken het vrijkomende sap op. Bijenhouders zijn niet altijd blij met de hoornaar in de buurt. Ze vallen bijen aan om de honing die ze bij zich dragen. De hoornaar kan ook in het donker jagen, dan pakken ze vooral de insecten die door straatlantaarns worden aangetrokken. Ze zijn niet dol op onze zoetigheid en zullen ons dan ook niet lastigvallen als we een glaasje ranja onder een boom nuttigen.

De hoornaar zelf heeft niet veel natuurlijke vijanden, gezien de venijnige steek.  De wespendief (een roofvogel) is hierop een uitzondering. Die kunnen een hele kolonie op.

Hinder

Een hoornaar is veel rustiger dan de gewone wesp en ook minder agressief. Dat neemt niet weg dat ze zullen steken als ze in gevaar zijn. Een steek is zeer pijnlijk. Het gif van de hoornaar is niet giftiger of gevaarlijker dan dat van gewone wespen en bijen, maar wel pijnlijker. Allergische reacties kunnen ook hier optreden en dan is een bezoek aan de dokter met spoed geboden. Een hoornaar nest kun je benaderen, maar hou bij een vrijhangend nest een veilige afstand aan van minimaal 5 meter. Blijf ook altijd uit de aanvliegbaan van de insecten.

In september 2016 vielen hoornaars een groep fietsers aan in Drenthe. In een holle boom, vlak naast het fietspad bleek een nest te zitten. De fietser kwamen in de ogen van de hoornaars te dichtbij. Helaas kan zo’n nest niet blijven zitten en het is dan ook verdelgd.

 Exotische hoornaar

Bijenhouders vrezen de komst van de Aziatische hoornaar (Vespa velutina). Klimaatstudies wijzen uit dat het Nederlandse klimaat zich steeds beter leent voor deze exoot. Hij komt al voor in Frankrijk en kan over enkele jaren Zuid Nederland bereiken. Aziatische hoornaars vallen hele nesten honingbijen aan, die ze volledig leegroven. Onze eigen hoornaar houdt het bij het aanvallen van individuele bijen en dat geeft aanzienlijk minder schade. Klik hier om meer te lezen.

Insecten herken je met De Nieuwe Insecten Gids of de Compactgids Insecten

6 reacties

  1. hannie schreef:

    graag,ik wil heel graag weten, wat het zou kunnen zijn, vooral omdat de hoornaar heel gestrest was en letterlijk van de pijn niet wist wat te doen. mvg hannie

  2. h. van aggelen schreef:

    op vakantie in almen, zagen we een hoornaar , die heel vreemd deed. hij/zij liep over de grond in kringetjes schudde steeds met de vleugels , kroop op stoelpoten. opeens viel er na veel schuuden met de vleugels een beestje van hem/haar af. grijs/beige het leek een langgerekte spin met 2 delen langgerekt het geheel ong 1,2 cm.
    de hoornaar bleef lopen ipv vliegen en kroop in een grote bak met een buskusboompje. de volgende dag was de hoornaar weg. wat kan de aanvaller geweest zijn?
    wat zorgde ervoor, dat de hoornaar niet meer kon vliegen?
    almen 12-06-2019
    mvg h. van aggelen

    • Henk schreef:

      Nou dat is een raadsel. Ik ken geen sluipwespen die hun eitjes op hoornaars leggen. Voor een wolfspin lijkt mij een hoornaar aan de grote kant. Ik ga de wespenvriend vragen om hier een antwoord te geven.

  3. Hanna schreef:

    Er zitten hoornaars in mijn schuur. Ik heb geen last van ze, hoewel ik veel in de schuur kom. Het nest is niet te zien. Het lijkt of ze in een kier onder het houtwerk zitten. Ik kan gewoon met mijn hoofd voor de aanvliegroute staan, ze van dichtbij bekijken, ze doen me niks.
    Maar er is iets vreemds aan de hand. Ze vliegen met witte poppen in hun poten en die worden blijkbaar gedropt. In de schuur en op het terras liggen er heel veel. Ook liggen er een aantal dode hoornaars. Ik vind dit onbegrijpelijk. Misschien is het te warm in de schuur? De hoornaars zijn in de vliegopenening druk aan het ventileren. Mogelijk zijn de poppen niet levensvatbaar meer door de overmatige warmte.
    Ik kan niets anders bedenken.
    Het is jammer, ik vind het een mooi volkje.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.