{"id":966,"date":"2016-08-21T17:44:40","date_gmt":"2016-08-21T15:44:40","guid":{"rendered":"https:\/\/natuurgadgets.nl\/blog\/?p=966"},"modified":"2024-12-09T18:53:55","modified_gmt":"2024-12-09T17:53:55","slug":"heksenboter","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natuurgadgets.nl\/blog\/heksenboter\/","title":{"rendered":"Heksenboter"},"content":{"rendered":"

\"Heksenboter<\/p>\n

Heksenboter (Fuligo septica<\/em>)<\/h1>\n

Gele klodders gezien op een wandeling in het bos of misschien wel in de tuin? Grote kans dat het Heksenboter is (Fuligo septica). In deze blogpost worden de geheimen en verhalen van deze bijzondere\u00a0en\u00a0fascinerende levensvorm ontrafeld.\u00a0<\/em><\/p>\n

Al een tijdje heb ik een blog over het fenomeen Heksenboter in het hoofd. Daar horen wat mij betreft\u00a0zelf gemaakte foto’s bij. Tja, en dan kom je het niet meer tegen- zo gaat dat vaak. Tot onlangs. De omstandigheden waren al weken ideaal; veel regen bij een relatief hoge temperatuur van 20 – 22 graden C. \u00a0Bij het uitlaten van de hond in het Horabos in Ede week ik, in verband met een sanitaire stop, een meter of tien van het pad af. Jawel, achter de boom allemaal gele spetters – die BTW\u00a0niet van mijzelf\u00a0afkomstig waren ;-) . \u00a0De foto’s moesten noodgedwongen met het mobieltje gemaakt worden. De volgende dag weer terug met de spiegelreflex en statiefje. Alles bleek\u00a0verdwenen. Ik zag sporen van zwijnen in de buurt en vroeg mij af of ze de heksenboter naar binnen hebben gewerkt of dat het zich verplaatst had….<\/p>\n

De plaats van Heksenboter in het systeem<\/h2>\n

Heksenboter\u00a0(Fuligo septica<\/em>) behoort tot de Myxomyceten of Slijmzwammen. Er zijn momenteel een kleine 900 soorten bekend. In de afgelopen 40 jaar\u00a0is het aantal beschreven soorten verdubbeld. Mijn boek De Nederlandse Myxomyceten van N.E. Nannenga – Bremekamp uit 1974 ging nog uit van 450 soorten.\u00a0Myxo komt van het Griekse woord Mucus dat slijm<\/em> betekent en Myces dat schimmel<\/em> betekent.<\/p>\n

Heksenboter is gek spul. Het wordt niet tot het dierenrijk gerekend, maar ook niet tot het plantenrijk.\u00a0Slijmzwammen hebben hun eigen rijk, naast dat\u00a0van dieren, planten en schimmels. Overigens zijn de geleerden er nog niet 100%\u00a0over uit. Het kan dus zo\u00a0weer anders worden.\u00a0Slijmzwammen worden vaak door mycologen (paddenstoelenkenners) bestudeerd. Maar een paddenstoel<\/a> is het dus absoluut niet.<\/p>\n

Heksenboter is een van weinige slijmzwammen met een Nederlandse naam. Zelfs twee; het wordt ook wel runbloem genoemd. En dan komt het woordje run<\/em> van ‘looien’, zoals de Britten het wel ’tan-flower’ noemen. Dit heeft er mee te maken dat het vaak werd aangetroffen op hout dat gebruikt werd om stoffen uit te winnen om leer te rooien.<\/p>\n

Andere slijmzwammen met Nederlandse namen zijn De blote Billetjes Zwam\u00a0<\/em>en Het Zilveren Boomkussen.<\/p>\n

\"Zilveren

Zilveren boomkussen (Reticularia lycoperdon of Enteridium lycoperdon)<\/p><\/div>\n

Het Zilveren Boomkussen is een heel algemene slijmzwam en kom je vaak tegen in het bos. Hij kan tot 10 cm groot worden. Rechtsboven zie je twee exemplaren naar bruin verkleuren.\u00a0Deze zijn al bezig met de spoorvorming.\u00a0<\/em><\/p>\n

Voor zover ik weet is Heksenboter, zoals veel slijmzwammen,\u00a0een echte kosmopoliet en is over zo goed als de hele wereld te vinden.<\/p>\n

\"Tubulifera

Tubulifera arachnoidea (vermoedelijk)<\/p><\/div>\n

Op de foto zie je (vermoedelijk)\u00a0Tubulifera arachnoidea. Een andere rood uitgevallen slijmzwam is de Blote Billetjes Zwam, ook wel Bloedweizwam genoemd. Wat natuurlijk lang niet zo’n mooie naam is als Blote Billetjes Zwam! \u00a0Het\u00a0is ook een redelijk algemene slijmzwam in Nederland.\u00a0<\/em><\/p>\n

Wat is Heksenboter?<\/h2>\n

Heksenboter\u00a0behoort niet tot het dierenrijk, noch tot het plantenrijk. Wat is het dan wel?<\/p>\n

Het wordt duidelijker als we naar de levenscyclus van de slijmzwammen kijken.<\/p>\n

    \n
  1. \n

    De spore<\/em><\/strong><\/h3>\n

    Het begint allemaal bij een spore. Een spore is een voortplantingscel. Paddenstoelen en varens planten zich ook voort via sporen.\u00a0Sporen zijn de primitieve voorlopers van zaden. Het bevat geen reservevoedsel, zoals een zaadje dat wel heeft. Uit een zaadje kan direct een hele plant groeien, bij een spore is er meer nodig.<\/li>\n

  2. \n

    De kieming
    \n<\/strong><\/em><\/h3>\n

    Als de omstandigheden gunstig zijn, zoals vochtigheid, temperatuur, zuurgraad etc. kiemt de spore. Uit een spore van een slijmzwam komen na kieming \u00e9\u00e9n tot vier (bij hoge uitzondering tot acht)\u00a0amoebe-achtige zgn\u00a0protoplasten\u00a0<\/em>te voorschijn.<\/li>\n

  3. \n

    Myxamoeben en myxomonaden<\/strong><\/em><\/h3>\n

    Amoeben zijn eencellige organismen. De naam komt van het Griekse amoibe, wat verandering betekent. Dit slaat op het feit dat amoeben in staat zijn van vorm en gedaante te veranderen. Bij slijmzwammen komen na de kieming twee types vrij: myxamoeben en myxomonaden. Myxomonaden hebben een zweephaartje dat hen in staat stelt te zwemmen. Ze kunnen ten alle tijden in myxamoeben overgaan, dit schijnt vooral voor te komen als er droge omstandigheden zijn. Overigens is dit\u00a0vice versa.<\/p>\n

    \"myxamoeben\"

    Myxamoeben onder een microscoop<\/p><\/div><\/li>\n

  4. \n

    Voedselopname<\/strong><\/em><\/h3>\n

    De amoeben voeden zich met bacteri\u00ebn en schimmels. Als ze groot genoeg zijn begint de celdeling.<\/li>\n

  5. \n

    De deling
    \n<\/strong><\/em><\/h3>\n

    Als de omstandigheden gunstig genoeg zijn, dan gaan ze door met delen en kunnen in\u00a0korte tijd omvangrijke\u00a0kolonies ontstaan. Soms zijn de omstandigheden minder gunstig (bijvoorbeeld droogte), dan maken de amoeben\u00a0een beschermend ‘wandje’ om de cel,\u00a0die weer kan ontkiemen als de omstandigheden weer gunstig zijn.\u00a0Dit noemen we een ‘microcyste’ .
    \n<\/em>
    \n<\/strong><\/em><\/li>\n

  6. \n

    Plasmodium
    \n<\/em><\/strong><\/strong><\/h3>\n
    \"Heksenboter

    Heksenboter – plasmodium<\/p><\/div>\n

    Als de omstandigheden gunstig blijven, gaan de myxomonaden en de myxoamoeben paarsgewijs versmelten. Wat er nu ontstaat is een ‘zygote’. Een zygote\u00a0voedt zich op dezelfde wijze met bacteri\u00ebn, schimmels en ook wel ander organisch materiaal. In deze fase neemt de protoplasmamassa enorm toe, dit wordt het plasmodium genoemd. <\/em><\/strong>Het\u00a0plasmodium kan zich verplaatsen, op zoek naar voedsel of betere omstandigheden.<\/p>\n

    Dit\u00a0is\u00a0in dit\u00a0fimpje (\u00e9\u00e9n minuut) goed te zien:<\/p>\n